Dostępność zabiegu przerywania ciąży w Trójmieście

Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny od 25 lat bada dostępność świadczeń zdrowia reprodukcyjnego. W 2019 roku prowadzi akcję #PrześwietlamySzpitale w celu monitorowania placówek z kontraktem na świadczenie m.in. terminacji ciąży. Zabiegi przerwania ciąży w przypadkach określonych w ustawie o planowaniu rodziny są świadczeniami gwarantowanymi, które powinny być realizowane we wszystkich szpitalach mających kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia „położnictwo i ginekologia – hospitalizacja”.

Wyniki_monitoringu #PrześwietlamySzpitale w Trójmieście – PDF

monitoring szpitali terminacja ciaży Trójmiasto Pobierz grafikę w png

W ramach dostępu do informacji publicznej[1] kierujemy wnioski do szpitali w stolicach województw, by ocenić, jak przestrzegają prawa i jakie procedury stosują. Cyklicznie publikujemy wyniki akcji, skorygowane o informacje od pacjentek nt. realiów i podejmowane przez nas interwencje. Wszelkie naruszenia zgłaszamy do Rzecznika Praw Pacjenta, Narodowego Funduszu Zdrowia i Ministerstwa Zdrowia, by odgórne, systemowe zmiany doprowadziły do poprawy dostępności tego świadczenia gwarantowanego[2]. Podejmujemy też działania rzecznicze pod adresem władz lokalnych, jeżeli (współ)finansują szpitale zobligowane do wykonywania aborcji.

Województwo pomorskie jest w pierwszej piątce pod względem liczby terminacji ciąży[3] w porównaniu z pozostałymi regionami Polski. Dlatego Federacja skierowała do dyrekcji trzech zakontraktowanych szpitali w Gdańsku i jednego w Gdyni:

  1. Ile zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. zostało przeprowadzonych od początku 2019 r. z podziałem na miesiące?
  2. Czy obecnie przeprowadza się zabiegi przerywania ciąży zgodnie z ustawą z 1993 r.?
  3. Jeśli odpowiedź na powyższe pytania jest negatywna, proszę o wskazanie przyczyn odmowy przeprowadzania zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r.
  4. Czy w przypadku odmowy przeprowadzenia zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. przez lekarzy wykonujących zawód w [nazwa szpitala] Dyrektor wskazuje pacjentkom realne możliwości uzyskania tego świadczeniu u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej albo zapewnia Pan wykonanie takiego zabiegu (jako świadczenia zdrowotnego) przez innego lekarza – podwykonawcę?”
  5. Jak wyglądają procedury postępowania z pacjentką, która zgłasza się do Państwa szpitala w celu terminacji ciąży lub u której w trakcie diagnostyki ujawniają się ustawowe przesłanki do terminacji ciąży (a pacjentka wyraża wolę jej przerwania)? Jakie czynności/świadczenia są wykonywane i w jakiej kolejności?

Poniższa tabela ilustruje informacje i deklaracje przekazane przez 4 szpitale w Gdańsku i Gdyni:

NAZWA SZPITALA (stopień referencyjności) DATA ODPOWIEDZI DEKLARACJA WYKONYWANIA TERMINACJI CIĄŻY LICZBA ZABIEGÓW W 2019 R. LICZBA ZABIEGÓW W 2018 R.* DODATKOWE INFORMACJE
Szpital Morski      w Gdyni (II) 8.08.2019 NIE 0 0 Wg zaleceń konsultanta wojewódzkiego prof. Preisa pacjentki są kierowane do szpitala z III stopniem referencyjności.
Szpital im.  Kopernika w Gdańsku (II)  7.08.2019 TAK? 0 0 Szpitale “realizują wszystkie zakontraktowane świadczenia”, ale zera w statystykach temu przeczą.
Szpital św. Wojciecha w Gdańsku (III) 7.08.2019 TAK? 0 0
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku (III) 8.08.2019 TAK 71       (I-VII) 85 W szpitalu jest opisana procedura postępowania z pacjentką.

*Dane pozyskane przez Federację na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny

Spośród wszystkich szpitali dwa – należące do COPERNICUS Podmiot Lecznicy Sp. z o.o. – oświadczyły, że realizują świadczenia, ale nie ma to pokrycia w statystykach. Co więcej, szpitale, deklarując wykonywanie świadczeń, wskazują na podstawę prawną w postaci Kodeksu Etyki Lekarskiej i ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a nie na ustawę o planowaniu rodziny. Można domniemywać, że pacjentki są odprawiane bez pozostawiania śladów w dokumentacji, gdyż lekarze nie chcą tego obszaru opieki ginekologiczno-położniczej zapewniać.  Trudno bowiem uwierzyć, by żadna z pacjentek w stolicy województwa pomorskiego nie próbowała uzyskać świadczenia w dwóch z trzech szpitali o III stopniu referencyjności.

Zaledwie jeden szpital – Uniwersyteckie Centrum Kliniczne – należycie i realnie wywiązuje się z obowiązków wynikających z a) ustawy o planowaniu rodziny, b) kontraktu z NFZ, c) praw pacjenckich do świadczeń i informacji. Szpital przedstawia jasną procedurę postępowania – w placówce następuje weryfikacja wskazań do terminacji, w razie konieczności – specjalistyczne konsultacje. Protokół sygnuje dwóch lekarzy specjalistów niezaangażowanych w procedurę, co samo w sobie przekracza ustawowe wymogi (wystarczy podpis jednego lekarza), natomiast z informacji od pacjentek zgłaszanych do Federacji wynika, że procedura przebiega sprawnie i nie stanowi bariery w dostępie do należnego świadczenia. Ponadto szpital słynie z kompleksowej i profesjonalnej opieki nad pacjentkami uprawnionymi do terminacji ciąży.

Szpital Morski w Gdyni nie wykonuje terminacji ciąży, tłumacząc się wytycznymi konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie ginekologii i położnictwa prof. dr n. med. Krzysztofa Preisa, by kierować pacjentki do oddziału z III stopniem referencyjności, a konkretnie Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego. Porównując stopnie referencyjności można stwierdzić, że warunki szpitali o II stopniu – takim jak gdyński szpital – są wystarczające do wykonywania terminacji ciąży, szczególnie tych mniej zaawansowanych. W żadnych ogólnokrajowych wytycznych medycznych nie precyzowano stopnia referencyjności wymaganego do przerywania ciąży. Zalecenie to mogło wynikać z troski o najwyższy poziom opieki zdrowotnej, natomiast w ogólnym rozrachunku pogłębiło koncentrację świadczeniodawców w woj. pomorskim. Z monitoringu #PrześwietlamySzpitale wynika bowiem, że pacjentki z całego województwa muszą migrować do jednego szpitala w Gdańsku. O ile pytania skierowano jedynie do zakontraktowanych placówek w Gdyni i Gdańsku, o tyle pozostałe szpitale z oddziałami ginekologiczno-położniczymi województwa pomorskiego mają I lub II stopień referencyjności, więc prawdopodobieństwo wykonywania terminacji ciąży jest nikłe.

Wyniki w perspektywie powszechnych naruszeń prawa

Jak wynika z otrzymywanych przez Federację zgłoszeń, prowadzonych interwencji i doniesień medialnych oraz przeprowadzonego monitoringu, dostępność aborcji jest znacząco ograniczona w całej Polsce z powodu kilku czynników:

  • braku jednolitej, zgodnej z prawem, procedury postępowania, która byłaby znana z góry przez pacjentki,
  • stawiania dodatkowych, niewymaganych żadnymi przepisami wymogów (np. obowiązkowa konsultacja psychologiczna, zgoda konsultanta wojewódzkiego lub komisji bioetycznej lub konsylium, obowiązkowy okres oczekiwania),
  • odmów motywowanych ideologicznie,
  • niekierowania pacjentek do placówek, które zapewnią uzyskanie tego świadczenia. Warto w tym miejscu wskazać, że taki obowiązek szpitala jako podmiotu leczniczego, a przez to dyrektora placówki, potwierdziło w piśmie z 21 grudnia 2018 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych podczas prezentacji stanowiska rządu przed Komitetem Ministrów Rady Europy[4] w sprawie implementacji wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka i S. przeciwko Polsce.

W rezultacie, zaledwie 10% zakontraktowanych placówek w Polsce przestrzega prawa i świadczy zabiegi przerywania ciąży. Wedle statystyk Ministerstwa Zdrowia, w ostatnich latach wykonuje się około 1100 aborcji, przy czym większość tylko w czterech województwachmazowieckim, śląskim, pomorskim i łódzkim – co świadczy o rosnącej koncentracji świadczeń i wymuszonej migracji kobiet do innych regionów Polski.

Powyższy tekst dostępny jest online na stronie. Zamieszczamy także odpowiedzi od szpitali jako ważne narzędzie ułatwiające pacjentkom wyegzekwowanie swojego prawa do terminacji ciąży.

Kontakt dla mediów:

federacja@federa.org.pl     22 635 93 95

[1] art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej z dnia 6 września 2001 r. (t.j. Dz.U. 2018 poz. 1330 ze zm.)

[2] na mocy Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego

[3] w przypadkach przewidzianych przez ustawę z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

[4] Nadzór nad wykonaniem wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, H46-13 P. and S. v. Poland (Application No. 57375/08), CM/Del/Dec(2019)1340/H46-13,  https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=090000168093755e