Profilaktyka

Profilaktyka

Poznaj najważniejsze fakty o profilaktyce zdrowia reprodukcyjnego. Jak dbać o siebie, by cieszyć się pełnią zdrowia, wieść bezpieczne i satysfakcjonujące życie seksualne i odpowiednio sterować płodnością?

Opieka ginekologiczna

Zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego pierwsza rutynowa wizyta w Poradni Ginekologicznej dla Dziewcząt powinna odbyć się w przedziale wiekowym 12–15 lat, zazwyczaj po pierwszej miesiączce, celem oceny przebiegu cyklu miesiączkowego i wdrożenia profilaktycznych szczepień przeciwko wirusowi HPV (wspólne ustalenia z rodzicami). Pierwsza wizyta ginekologiczna powinna również służyć edukacji małoletniej pacjentki na temat fizjologii żeńskiego układu rozrodczego oraz seksualności i stosowania różnych metod antykoncepcji (odpowiednio do wieku dziewczynki).

Innymi wskazaniami do wizyty u lekarza ginekologa dziecięcego i przeprowadzenia badania ginekologicznego osoby małoletniej są: nieprawidłowe krwawienia z dróg rodnych, bóle brzucha, podbrzusza, urazy narządów płciowych, miednicy mniejszej, podejrzenie wady rozwojowej narządów płciowych, zaburzenia pokwitania, zaburzenia miesiączkowania, zakażenia narządów płciowych, podejrzenie wykorzystania seksualnego oraz badania profilaktyczne (nie tylko u małoletnich aktywnych seksualnie).

U dziewcząt aktywnych seksualnie zaleca się również w tej grupie pacjentek pobranie rozmazu cytologicznego, najpóźniej do 3 lat po inicjacji seksualnej.

Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego. Pierwsza wizyta osoby małoletniej u lekarza ginekologa

Opiekę w czasie ciąży poruszamy w oddzielnych artykułach – o badaniach w ciąży oraz o opiece okołoporodowej.

Wizyty kontrolne u ginekologa warto odbywać co roku. Podstawowe badania obejmują: wywiad, badanie oburęczne, i badanie piersi plus ew. USG piersi. Jak pokazują badania większość kobiet nie miała badanych piersi w czasie wizyty u ginekologa. Tymczasem, „Badanie piersi przez ginekologa w trakcie wizyty jest integralną częścią badania ginekologicznego” – potwierdza dr hab. n. med. Marek Gogacz, konsultant wojewódzki w dziedzinie ginekologii i położnictwa z Lublina. Wynik będzie bardziej miarodajny przy badaniu tuż po miesiączce. Lekarze zalecają USG dopochwowe i USG piersi co roku/ dwa lata.

Polski Komitet Zwalczania Raka zaleca kobietom następujące badania profilaktyczne w zależności od wieku:

  • 20-25 – samokontrola piersi regularnie raz w miesiącu,
  • 25-39 – badanie piersi przez lekarza raz w roku oraz przynajmniej 1 mammografia na 5 lat
  • 40-49 – mammografia co 2 lata,
  • od 50 roku życia – badanie przez lekarza 1 – 2 razy w roku i mammografia co 2 lata.

Niezależnie od tego powinno się raz na rok wykonywać USG piersi od 20 do 40-50 roku życia.

Kalendarium profilaktycznych badań pod egidą Polskiego Towarzystwa Ginekologii Onkologicznej.

Wg zaleceń WHO, Ministerstwa Zdrowia i PTGiP cytologię należy wykonywać co trzy lata, jeśli poprzednie badania były prawidłowe. Więcej faktów nt. rodzajów cytologii, polecanych placówek i przygotowania do badani.

Pacjentki z grupy wysokiego ryzyka dziedzicznie uwarunkowanego raka jajnika i raka gruczołu sutkowego powinny być celem diagnostyki kierowane do Genetycznej Poradni Onkologicznej oraz włączone do badań nosicielstwa genu mutacji BRCA1 i ewentualnych mutacji innych genów mogących mieć udział w rozwoju raka piersi i jajnika (zalecenie PTG).

Szczepienia HPV

Szczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) w znacznym stopniu zmniejszają zapadalność na raka szyjki macicy oraz inne nowotwory, których przyczyną jest HPV. Obecnie takie szczepionki nie zostały wpisane na listę świadczeń gwarantowanych. Ministerstwo zdrowia zapowiada refundację szczepień dla dziewczynek od 2021 roku, dla chłopców od 2026 roku. Co ważne, na poziomie lokalnym samorządy uruchamiają programy szczepień przeciw HPV z budżetu samorządu. Sprawdź, gdzie działają takie programy.

Program profilaktyki raka piersi (mammografia)

Program adresowany jest do kobiet w wieku 50-69 lat, które spełniają jedno z poniższych kryteriów:

  • nie miały wykonywanej mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat;
  • otrzymały w ramach programu profilaktyki raka piersi pisemne wskazanie do wykonania ponownej mammografii po 12 miesiącach z powodu obciążenia następującymi czynnikami ryzyka:
    • rak piersi wśród członków rodziny (matka, siostra, córka),
    • mutacja w obrębie genów BRCA1 lub BRCA2;
    • nie miały wcześniej stwierdzonej zmiany nowotworowej piersi o charakterze złośliwym.

Uwaga: u pacjentek powyżej 69 roku życia nadal istnieje możliwość wykonywania mammografii w ramach NFZ, jeśli istnieją wskazania zdrowotne np. kontrola po leczeniu nowotworowym. Lekarz wydaje stosowne skierowanie.

Program profilaktyki raka szyjki macicy (cytologia)

Program adresowany jest do kobiet w wieku 25-59 lat:

  • które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich trzech lat;
  • obciążonych czynnikami ryzyka (zakażonych wirusem HIV, przyjmujących leki immunosupresyjne, zakażonych HPV – typem wysokiego ryzyka), które nie miały wykonanej cytologii w ciągu ostatnich 12 miesięcy.

Jeżeli wynik badania jest prawidłowy, to na następne badanie cytologiczne w ramach programu należy zgłosić się po 3 latach, chyba że na otrzymanym wyniku badania jest informacja o zgłoszeniu się na badanie za 12 miesięcy. Prawo do częstszych badań mają te pacjentki, u których wykryto zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), biorące leki upośledzające odporność (immunosupresyjne), z obciążonym wywiadem. Kobiety, które były leczone z powodu nowotworu złośliwego szyjki macicy, po zakończeniu kontroli onkologicznej (decyzję podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne) ponownie zostają objęte skryningiem cytologicznym.

Program profilaktyki depresji poporodowej

Ministerstwo Zdrowia uruchomiło projekt profilaktyczno-edukacyjny dotyczący wczesnego wykrywania depresji poporodowej wśród kobiet w okresie poporodowym. Głównym celem projektu jest wzrost wczesnego wykrywania depresji poporodowej poprzez edukację i wzrost świadomości społecznej na temat depresji poporodowej, a w dalszej konsekwencji jest wzrost odsetka kobiet z wcześnie rozpoznaną depresją poporodową.

Programy profilaktyczne w POZ

w ramach praktyki lekarza POZ realizowane są następujące programy:

  1. Program profilaktyki chorób układu krążenia (CHUK),
  2. Program profilaktyki gruźlicy,
  3. Program chorób odtytoniowych w tym POCHP – etap podstawowy,
  4. Program chorób odtytoniowych w tym POCHP – etap specjalistyczny.

Więcej o programach profilaktycznych

Program profilaktyki 40 Plus

Nowy program Ministerstwa Zdrowia dla osób w wieku 40-65 lat przewiduje profilaktyczne badania co 5 lat w kierunku chorób układu krążenia, onkologicznych i cukrzycy.

Badania będzie można wykonać w ramach medycyny pracy (w przypadku pracowników) lub w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) dla osób, które nie podlegają badaniom pracowniczym.

Podstawowy pakiet badań obejmie:

  • morfologię;
  • stężenie cholesterolu całkowitego i poziomu glukozy;
  • pomiar tętna i ciśnienia tętniczego;
  • określenie współczynnika masy ciała (Body Mass Index – BMI);
  • zbadanie pacjenta przez lekarza;
  • ocenę czynników wystąpienia u pacjenta chorób układu krążenia, onkologicznych lub cukrzycy.

Pacjenci/pacjentki będą mogli/mogły skorzystać także z badań przesiewowych realizowanych w ramach ogólnopolskich programów zdrowotnych, regionalnych programów zdrowotnych oraz Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (NPZChN), w szczególności:

  • mammografia – diagnostyka raka piersi
  • cytologia – diagnostyka raka szyjki macicy
  • kolonoskopia – diagnostyka raka jelita grubego
  • niskodawkowa tomografia komputerowa – diagnostyka raka płuca
  • badanie dermoskopowe, badanie wideoskopowe – diagnostyka raka skóry
  • badania w ramach programów profilaktyki wykrywania nowotworów głowy i szyi
  • badania w ramach programu opieki nad rodzinami wysokiego, dziedzicznie  uwarunkowanego ryzyka zachorowania na nowotwory złośliwe.

Badania będą możliwe do przeprowadzenia od 1 stycznia 2021 r.