Jak dostać antykoncepcję awaryjną? Poradnik dla osób, które potrzebują „tabletki po”

Receptę na środek antykoncepcji awaryjnej może wypisać każdy lekarz/każda lekarka. W pierwszej kolejności udaj się do lekarza rodzinnego, ginekologa/-żki lub punktu świątecznej i nocnej opieki zdrowotnej (po 18:00, weekendy i święta). Przed zaleceniem lub przepisaniem antykoncepcji awaryjnej nie jest konieczne badanie przez lekarza. Praktyka pokazuje, że polscy lekarze wymagają testu ciążowego, więc warto udać się na wizytę po wykonaniu testu. Jeśli jesteś już w ciąży, przyjęcie tabletki jest bezzasadne i stanowić może niepotrzebny koszt. Nie są potrzebne żadne badania specjalistyczne jak USG, cytologia czy badania krwi.

Porada lekarska od lekarza POZ jest świadczeniem gwarantowanym. W ramach porady lekarskiej mieści się m. in. ordynowanie leków, np. ellaOne. Lekarz/lekarka POZ może przepisać każdy lek, byleby zachował zasady sztuki lekarskiej. W przypadku np. leków na płuca, lekarz może dostrzec potrzebę skierowania nas do specjalisty (pulmonologa) lub na badanie RTG płuc. W przypadku ellaOne trudno sobie wyobrazić takie wymagania, skoro Europejska Agencja Leków uznała ten środek za bezpieczny do stosowania bez kontroli lekarskiej. Jeśli zatem nie ma szczególnych przeciwwskazań medycznych (stwierdzonych w rozmowie z pacjentką), lekarz/lekarka POZ nie może odmówić wypisania recepty***.

W przypadku odmowy wystawienia recepty (również z powołaniem się na klauzulę sumienia)[1]:

  • upewnij się, że uzasadnienie odmowy wpisano do dokumentacji medycznej
  • poproś o wydanie odmowy na piśmie
  • powiadom przełożonego i zażądaj interwencji
  • skontaktuj się z Lekarze Kobietom. Koordynatorki inicjatywy wyjaśnią, jak uzyskać dostęp do antykoncepcji w tej sytuacji. Aby zwiększyć zasięg tej sieci pomocowej przekonaj swoich lekarzy/lekarki do przystąpienia do sieci (szczegóły).
  • złóż skargę do wojewódzkiego oddziału NFZ, jeśli wizyta odbyła się w zakontraktowanej placówce (wpisz nasz adres federacja@federa.org.pl do ukrytej wiadomości, zanonimizowane skargi wykorzystamy w korespondencji z Ministrem Zdrowia, NFZ i konsultantami ds. ginekologii i położnictwa) GOTOWY WZÓR SKARGI – POBIERZ I UZUPEŁNIJ
  • możesz także wnioskować do Rzecznika Praw Pacjenta o wszczęcie postępowania wyjaśniającego

O antykoncepcji awaryjnej

Preparat nie powoduje przerwania istniejącej ciąży. Według badań mechanizm działania polega na hamowaniu lub opóźnianiu owulacji, zagęszczaniu śluzu szyjkowego oraz hamowaniu perystaltyki jajowodu.[2]

Preparat należy zażyć jak najszybciej po niezabezpieczonym stosunku. Na rynku dostępne są dwa rodzaje „tabletek po”, zawierających inne substancje aktywne. Tabletkę z levonogestrelem (Escapelle) należy zażyć w ciągu 72 godzin od współżycia, a tabletkę z octanem uliprystalu (ellaOne) – do 120 godzin.

Europejska Agencja Leków w opinii z dnia 21 listopada 2014 r. (sygn. EMA/710568/2014) stwierdziła, że stosowanie ellaOne jest na tyle bezpieczne, że nie wymaga kontroli lekarskiej w postaci wydawania recepty[3]. Polskie prawo jednak wciąż przewiduje recepty.

Zastosowanie preparatu nie zapewnia antykoncepcji w przypadku kolejnych stosunków płciowych. Do czasu rozpoczęcia następnego cyklu miesiączkowego zaleca się zabezpieczenie za pomocą godnej zaufania metody mechanicznej.

Przeciwwskazania do stosowania konwencjonalnych preparatów antykoncepcyjnych nie oznaczają automatycznych przeciwwskazań do stosowania antykoncepcji awaryjnej.

Obecnie we współpracy Lekarze Kobietom z Federacją powstaje broszura o antykoncepcji awaryjnej, by personel lekarski nie musiał powoływać się na argument, że nie zna się na leku, który w innych krajach jest dostępny w drogeriach.

Tymczasem polecamy uwadze anglojęzyczne wytyczne „Emergency Contraceptive Pills. Medical and Service Delivery Guidelines” wydane przez International Consortium for Emergency Contraception i International Federation of Gynecology and Obstetrics.

[1] Poniższa instrukcja nie dotyczy odmów wynikających ze stwierdzenia realnych przeciwwskazań do stosowania antykoncepcji awaryjnej, czyli nadwrażliwości na substancję czynną/ pomocniczą, przy ciężkich zaburzeniach czynności wątroby.

[2] https://lekarzekobietom.pl/baza-wiedzy/antykoncepcja-awaryjna-faq/

[3] http://www.ema.europa.eu/docs/en_GB/document_library/Press_release/2014/11/WC500177649.pdf

*** podstawa prawna: art. 96a ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne, art. 45 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 września 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, § 2 ust. 1 pkt 9 Zarządzenia Nr 77/2015/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 19 listopada 2015 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w rodzaju: podstawowa opieka zdrowotna