Jak chronić i egzekwować swoje prawa jako pacjent/ka? Porady w przypadkach nadużyć i odmów

Na mocy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta przysługuje nam szereg praw w obszarze zdrowia. Poniżej pokrótce je omawiamy wraz z przykładami z działki zdrowia reprodukcyjnego:

  • prawo do zrozumiałej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, wynikach leczenia oraz rokowaniu.
    Przykład: lekarz ma obowiązek poinformować, że istnieją medyczne wskazania do przerwania ciąży zgodnie z ustawą o planowaniu rodziny, czy o obowiązkowych badaniach w czasie ciąży.
  • prawo do świadczeń, odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej, udzielane są z należytą starannością, w warunkach spełniających wymagania fachowe i sanitarne. Mamy prawo do zasięgnięcia drugiej opinii i zmiany lekarza prowadzącego. Przykład: lekarz powinien wykonywać świadczenia gwarantowane (bezpłatne dla ubezpieczonych) jak zakładanie wkładki na NFZ czy profilaktyczna cytologia/mammografia (o ile placówka posiada odpowiedni kontrakt).
  • prawo do obecności osoby bliskiej, o ile nie występuje zagrożenie epidemiczne lub zagrożenie dla bezpieczeństwa zdrowotnego pacjentki/-ta.
    Przykład: „osoba bliska” oznacza małżonka, krewnego do drugiego stopnia lub powinowatego do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawiciela ustawowego, osobę pozostającą we wspólnym pożyciu (również w związku jednopłciowym) lub osobę wskazaną przez pacjenta (nie zawsze musi więc to być rodzina ani partner(ka))
  • prawo do wyrażenia zgody na każdy zabieg. Przy podwyższonym ryzyku dla zdrowia zgoda musi być wyrażona na piśmie.
    Przykład: personel medyczny musi zasięgnąć zgody pacjentki rodzącej na nacięcie krocza czy podanie oksytocyny.
  • prawo do dokumentacji medycznej. Skierowania czy wyniki badań są naszą własnością, a 1. egzemplarz karty pacjenta/historii choroby należy się nam za darmo.
    Przykład: placówka nie może zabierać naszych badań, lekarz powinien albo spisać wyniki albo zrobić kopie, a pacjentce/-towi oddać oryginał.
  • prawo do zgłaszania sprzeciwu wobec opinii czy orzeczenia lekarskiego.
    Przykład: w razie niezgody na orzeczenie lekarskie, które wskazuje, że wada płodu nie kwalifikuje się na legalną aborcję, pacjentka może się odwołać do rzecznika praw pacjenta. Sprzeciw wnosi się do Komisji Lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta, za pośrednictwem Rzecznika Praw Pacjenta, w terminie 30 dni od dnia wydania opinii albo orzeczenia przez lekarza orzekającego o stanie zdrowia pacjenta. Więcej na temat procedury.
  • prawo do zachowania tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny.
    Przykład: nie wolno ujawniać żadnych informacji uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu orientacji seksualnej, zakażenia infekcją przenoszoną drogą płciową, powodu hospitalizacji etc.

Zapoznaj się z wykazem aktów prawnych, które regulują dostęp do opieki medycznej, świadczeń i Twoich praw jako pacjenta/pacjentki – możesz się na nie powoływać w rozmowie z lekarzem/lekarką

Co robić w sytuacji odmowy/ naruszenia Twoich praw? 8 zasad świadomych pacjentek i pacjentów

  1. Bądź asertywna/y, pokaż, że znasz swoje prawa. Postaw granicę, jeśli czujesz, że atakowana jest Twoja godność. Zażądaj zaprzestania naruszeń.
  2.  Jeżeli czujesz, że lekarz wprowadza Cię w błąd np. odmawiając z powodu rzekomej rejonizacji – poproś o podanie podstawy prawnej.
  3.  Wszelkie odmowy – przyjęcia do szpitala, wydania skierowania czy recepty, wykonania badania i zabiegu – muszą być wpisane do dokumentacji z uzasadnieniem. Koniecznie o to zadbaj i poproś o wydanie odpisu odmowy na piśmie
  4.  W sytuacji podbramkowej zadbaj o obecność świadka w czasie konsultacji lekarskiej np. osoby bliskiej, pielęgniarki. Notuj nazwiska i wypowiedzi.
  5.  Możesz nagrywać rozmowę 1 na 1 – tylko w celach dowodowych, nie możesz jej upubliczniać.
  6.  Poproś o drugą opinię/konsylium lub zmianę lekarza.
  7.  Nagłośnij sprawę – opisz zdarzenie w mediach społecznościowych (przywołaj fakty, nie oceny, które mogą Cię narazić na odpowiedzialność za zniesławienie). To może uchronić inne osoby przed podobną sytuacją i powstrzymać sprawcę naruszeń od bezprawnych/ nagannych działań.
  8. skorzystaj z „drabinki interwencji”.

Drabinka interwencji

W razie odmowy świadczenia czy naruszenia Twoich praw masz do wyboru różne działania – stosuj gradację reakcji, zaczynając od najszybszych i relatywnie najprostszych działań:

  • jeśli ktoś z personelu medycznego naruszył Twoje prawa – porozmawiaj z przełożonym lub osobą kierującą placówką, opisz sytuację, zwróć się o interwencję. Jeśli to nie zadziała – zapowiedz kolejne kroki prawne, w wyniku których placówka może ponieść poważne konsekwencje
  • powołaj się na konsultację prawną
  • jeśli masz problem z dostępnością świadczeń medycznych czy bezprawną odmową, skontaktuj się z wojewódzkim konsultantem z danej dziedziny medycyny (namiary na nich znajdziesz na stronach urzędów wojewódzkich),
  • jeśli naruszono jedno z Twoich praw pacjenckich – złóż skargę do Rzecznika Praw Pacjenta
  • jeśli nie zgadzasz się z opinią/orzeczeniem lekarskim – złóż sprzeciw do Rzecznika Praw Pacjenta
  • jeśli odmówiono Ci świadczenia gwarantowanego – złóż skargę do NFZ za nierealizowanie kontraktu
  • jeśli doświadczyłaś/-łeś nagannego/nieetycznego traktowania – złóż skargę rzecznika odpowiedzialności zawodowej przy okręgowej izbie lekarskiej
  • w razie nieumyślnego spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, rozstroju zdrowia, śmierci czy narażenia na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku – złóż zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa
  • w razie naruszenia dóbr osobistych lub błędów medycznych – załóż sprawę cywilną (omów to z naszym Zespołem Prawnym)
  • jeśli wyczerpano wszelkie możliwe środki odwoławcze w systemie państwowym można złożyć skargę dot. działania organów publicznych do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu za nieprzestrzeganie/naruszenie praw Europejskiej Konwencji Praw Człowieka np. prawa do wolności, życia, rzetelnego procesu, poszanowania życia prywatnego, wolności sumienia

Wzory skarg w razie naruszeń praw reprodukcyjnych znajdują się w zakładce „Zaangażuj się”.

Polecamy obejrzenie nagrania naszego webinaru o prawach pacjenckich:

Zespół Prawny

Zespół udziela pomocy prawnej pro bono (procesowej i porad prawnych) w sprawach z zakresu praw reprodukcyjnych, w szczególności:

  • realizacji prawa do legalnego przerywania ciąży,
  • dostępu do antykoncepcji i badań prenatalnych,
  • z zakresu praw pacjenckich (prawa do świadczeń, do informacji, do dokumentacji medycznej, do poszanowania intymności i godności),
  • wadliwego wykonywania zawodu przez lekarzy (nadużywanie klauzuli sumienia, naruszenia praw pacjenta),
  • naruszeń dóbr osobistych w systemie opieki zdrowotnej,
  • związanymi z błędami lekarskimi i zdarzeniami medycznymi.

www: zespolprawny.federa.org.pl/

E-Mail: zespol_prawny@federa.org.pl