Dostępność zabiegu przerywania ciąży w Lublinie

Wyniki monitoringu dostępności aborcji w Lublinie

Dostępność zabiegów terminacji ciąży[1] w województwie lubelskim należy do jednej z najsłabszych w kraju, gorzej jest tylko w województwie podkarpackim, które oficjalnie od lat nie świadczy zabiegów przerywania ciąży.  W 2018 roku sprawozdano do Ministerstwa Zdrowia zaledwie 11 zabiegów[2]. Dlatego Federacja skierowała zapytania do sześciu szpitali w Lublinie z kontraktem „położnictwo i ginekologia – hospitalizacja” następujące pytania:

  1. Ile zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. zostało przeprowadzonych od początku 2019 r. z podziałem na miesiące?
  2. Czy obecnie przeprowadza się zabiegi przerywania ciąży zgodnie z ustawą z 1993 r.?
  3. Jeśli odpowiedź na powyższe pytania jest negatywna, proszę o wskazanie przyczyn odmowy przeprowadzania zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r.
  4. Czy w przypadku odmowy przeprowadzenia zabiegów przerywania ciąży dopuszczalnych na mocy ustawy z 1993 r. przez lekarzy wykonujących zawód w [nazwa szpitala] Dyrektor wskazuje pacjentkom realne możliwości uzyskania tego świadczeniu u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej albo zapewnia Pan wykonanie takiego zabiegu (jako świadczenia zdrowotnego) przez innego lekarza – podwykonawcę?”
  5. Jak wyglądają procedury postępowania z pacjentką, która zgłasza się do Państwa szpitala w celu terminacji ciąży lub u której w trakcie diagnostyki ujawniają się ustawowe przesłanki do terminacji ciąży (a pacjentka wyraża wolę jej przerwania)? Jakie czynności/świadczenia są wykonywane i w jakiej kolejności?

Poniższa tabela ilustruje informacje i deklaracje przekazane przez szpitale w Lublinie:

NAZWA SZPITALA (stopień referencyjności)

DATA ODPOWIEDZI

DEKLARACJA WYKONYWANIA TERMINACJI CIĄŻY

LICZBA ZABIEGÓW W 2019 R.

LICZBA ZABIEGÓW W 2018 R.*

DODATKOWE INFORMACJE

Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 4 (III)

12.06.2019

TAK

3

0

Szpital deklaruje, że nie było odmów terminacji ciąży i działa zgodnie z zaleceniami konsultantów krajowych. Szpital opisuje procedurę postępowania z pacjentką uprawnioną do terminacji ciąży.

Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 (III)

12.06.2019

TAK?

0

0

Od początku 2019 r. nie wykonano terminacji ciąży z powodu braku zgłoszeń pacjentek. Szpital ma szczegółową “procedurę postępowania z pacjentką, u której ujawniły się ustawowe przesłanki do terminacji ciąży”.

 Samodzielny  Publiczny Szpital Wojewódzki im. Jana Bożego (III)

7.06.2019

TAK?

0

0

Szpital deklaruje, że nie odmawia terminacji ciąży, a od początku 2019 r. nie wykonał żadnego zabiegu z powodu braku zgłoszeń pacjentek.

1 Wojskowy Szpital Kliniczny z Polikliniką SP ZOZ

13.12.2019

TAK?

0

0

Odpowiedź na wniosek o informację publiczną po wyroku sądu o bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Szpital deklaruje, że nie odmawia terminacji ciąży, a od początku 2019 r. nie wykonał żadnego zabiegu z powodu braku zgłoszeń pacjentek.

SP ZOZ MSWiA

3.06.2019

NIE

0

0

Szpital nie posiada kontraktu na hospitalizację w zakresie położnictwa.

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Stefana Kardynała Wyszyńskiego (III)

7.06.2019

NIE

0

0

Od początku 2019 r. nie wykonano terminacji ciąży. Jeśli pacjentka wyraziłaby wolę zakończenia ciąży na mocy ustawy o planowaniu rodziny, “decyzja zostanie podjęta po konsultacji z konsultantami stosownych dziedzin”.

*Dane pozyskane przez Federację na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Rozbieżność między zerami w statystykach z 2018 roku w powyższej tabelce a liczbą 11 terminacji ciąży w województwie może mieć dwie przyczyny: 1) szpitale w mniejszych ośrodkach świadczą zabiegi przerywania ciąży, 2) lubelskie szpitale sprawozdają do Ministerstwa Zdrowia przerwania ciąży w ustawowych przypadkach, ale nie rozliczają ich jako świadczenie „indukcja poronienia” jak to zwyczajowo ma miejsce.

Tabelka z wynikami dostępności aborcji w Lublinie w png

Spośród wszystkich badanych szpitali tylko jeden – Szpital Kliniczny nr 4 – w ciągu pierwszego półrocza 2019 roku wykonał zabiegi terminacji ciąży, a jeden oświadczył, że nie ma kontraktu na opiekę położniczą (a jedynie ginekologię). Pozostałe szpitale jedynie deklarują, że przestrzegają prawa i nie odmawiają zabiegów. Co ciekawe,  niemal wszystkie szpitale utrzymują, że ich postępowanie odpowiada zaleceniom konsultantów krajowych, a te określają, że opieka nad pacjentkami podejmującymi decyzję o zakończeniu ciąży, powinna być kontynuowana m.in. w lokalnym szpitalu ginekologiczno-położniczym. Lubelskie szpitale powinny więc świadczyć zabiegi przerywania ciąży, nawet jeśli pacjentka nie prowadzi u nich ciąży czy diagnostyki prenatalnej. Zalecenia akcentują, że pacjenta powinna otrzymywać opiekę i dostęp do świadczenia gwarantowanego najbliżej miejsca zamieszkania, a za naruszenie prawa grożą różne sankcje prawne. Deklaracje o przestrzeganiu zaleceń są bez pokrycia w świetle faktów:

  • w województwie co roku odnotowuje się ponad 9 tysięcy porodów, a w 2-4% ciąż występują ciężkie wrodzone wady rozwojowe[1]. O ile nawet przy wskazaniach do terminacji kobiety decydują się na kontynuację ciąży, o tyle widać, że na Lubelszczyźnie jest potencjalnie spora grupa pacjentek, które są pozbawione dostępu do należnego zabiegu przerwania ciąży;
  • zgłoszeń pacjentek, które najczęściej po mieszkankach Podkarpacia, zgłaszają w Federacji problemy z dostępem do zabiegu w swoim województwie;
  • sprawa sądowa o odmowę legalnej aborcji w lubelskim szpitalu, którą prowadzi Federacja, pokazuje, że pacjentki zgłaszają się do szpitali ze wskazaniem do terminacji ciąży, ale odmawia się im lub zniechęca, bez adnotacji w dokumentacji medycznej.

 Trzy szpitale w Lublinie opisują procedury postępowania z pacjentką, która jest uprawniona do terminacji ciąży i wyraża taką wolę.

Szpital Kliniczny nr 1 wypracował najpełniejszą  i wzorową procedurę, która jest dostosowana zarówno do decyzji o zakończeniu ciąży, jak i o urodzeniu dziecka z ciężkimi i nieodwracalnymi wadami. Określa, jak należy się komunikować z pacjentką, by szanować jej prawa i intymność, o jakich uprawnieniach poinformować i jakie wsparcie jej zapewnić.

Szpital Kliniczny nr 4 wymienia w procedurze: rozmowę z psychologiem (na życzenie pacjentki także osobą bliską i kapłanem), oddzielną salę, poinformowanie o uprawnieniach oraz wskazanie ośrodków udzielających pomocy m.in. psychologicznej.

Wojewódzki Szpital Specjalistyczny im. Wyszyńskiego określa, że decyzję o przerwaniu ciąży u „nadzorowanej pacjentki” (czyli takiej u której szpital prowadzi diagnostykę) podejmuje się na podstawie konsultacji z konsultantami ze stosownych dziedzin np. ginekologii i położnictwa, perinatologia czy genetyka. Nie jest jednak jasne, czy taka konsultacja jest też wymagana od pacjentek, które zgłaszają się do szpitala już z orzeczeniem potwierdzającym wskazanie do terminacji ciąży. W takim przypadku doszłoby do nieproporcjonalnego naruszenia prawa pacjentki do świadczeń, gdyż dodatkowa bariera opóźnia i utrudnia dostęp do należnego zabiegu.

Podsumowując, deklaracje szpitali, statystyki, jak i zgłoszenia od pacjentek do Federacji potwierdzają – województwo lubelskie to kolejna po Podkarpaciu biała plama na mapie Polski pod względem dostępności zabiegu przerywania ciąży. Łamanie prawa zmusza pacjentki do migracji, a szpitale pozostają bezkarne, gdyż nie pozostawiają śladu w dokumentacji, mimo obowiązku wydawania odmów na piśmie na prośbę pacjentek. W związku z powyższym będziemy apelować do Lubelskiego Oddziału NFZ o przypomnienie placówkom o sankcjach grożących za nierealizowanie kontraktu oraz o ścisły nadzór nad podległymi placówkami.

Wyniki w perspektywie powszechnych naruszeń prawa

Jak wynika z otrzymywanych przez Federację zgłoszeń, prowadzonych interwencji i doniesień medialnych oraz przeprowadzonego monitoringu, dostępność aborcji jest znacząco ograniczona w całej Polsce z powodu kilku czynników:

  • braku jednolitej, zgodnej z prawem, procedury postępowania, która byłaby znana z góry przez pacjentki,
  • stawiania dodatkowych, niewymaganych żadnymi przepisami wymogów (np. obowiązkowa konsultacja psychologiczna, zgoda konsultanta wojewódzkiego lub komisji bioetycznej lub konsylium, obowiązkowy okres oczekiwania),
  • odmów motywowanych ideologicznie,
  •  niekierowania pacjentek do placówek, które zapewnią uzyskanie tego świadczenia. Warto w tym miejscu wskazać, że taki obowiązek szpitala jako podmiotu leczniczego, a przez to dyrektora placówki, potwierdziło w piśmie z 21 grudnia 2018 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych podczas prezentacji stanowiska rządu przed Komitetem Ministrów Rady Europy[2] w sprawie implementacji wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka P. i S. przeciwko Polsce.

W rezultacie, zaledwie 10% zakontraktowanych placówek w Polsce przestrzega prawa i świadczy zabiegi przerywania ciąży. Wedle statystyk Ministerstwa Zdrowia, w ostatnich latach wykonuje się około 1100 aborcji, przy czym większość tylko w czterech województwachmazowieckim, śląskim, pomorskim i łódzkim – co świadczy o rosnącej koncentracji świadczeń i wymuszonej migracji kobiet do innych regionów Polski.

 Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny od 25 lat bada dostępność świadczeń zdrowia reprodukcyjnego. W 2019 roku prowadzi akcję #PrześwietlamySzpitale w celu monitorowania placówek z kontraktem na świadczenie m.in. terminacji ciąży. Zabiegi przerwania ciąży w przypadkach określonych w ustawie o planowaniu rodziny są świadczeniami gwarantowanymi, które powinny być realizowane we wszystkich szpitalach mających kontrakt z Narodowym Funduszem Zdrowia „położnictwo i ginekologia – hospitalizacja”.

W ramach dostępu do informacji publicznej[1] kierujemy wnioski do szpitali w stolicach województw, by ocenić, jak przestrzegają prawa i jakie procedury stosują. Cyklicznie publikujemy wyniki akcji, skorygowane o informacje od pacjentek nt. realiów i podejmowane przez nas interwencje. Wszelkie naruszenia zgłaszamy do Rzecznika Praw Pacjenta, Narodowego Funduszu Zdrowia i Ministerstwa Zdrowia, by odgórne, systemowe zmiany doprowadziły do poprawy dostępności tego świadczenia gwarantowanego[2]. Podejmujemy też działania rzecznicze pod adresem władz lokalnych, jeżeli (współ)finansują szpitale zobligowane do wykonywania aborcji.

Zamieszczamy tam także odpowiedzi od szpitali jako ważne narzędzie ułatwiające pacjentkom wyegzekwowanie swojego prawa do terminacji ciąży.

  1. Odpowiedź Szpital Kliniczny 1 Lublin procedura

  2. odpowiedź_Samodzielny Szpital Kliniczny 1 Lublin

  3. Odpowiedź Szpital Kliniczny 4 Lublin

  4. odpowiedź Szpital Wojskowy Lublin

  5. Odpowiedź Wojewódzki Szpital Specjalistyczny Lublin procedura

  6. odpowiedź Wojewódzki Szpital Specjalistyczny Lublin

  7. Odpowiedź_Szpital_MSWIA_Lublin

  8. odpowiedź_Szpital_Wojewódzki_Jana_Bożego Lublin

Kontakt dla mediów: federacja@federa.org.pl     22 635 93 95

[1] art. 2 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej z dnia 6 września 2001 r. (t.j. Dz.U. 2018 poz. 1330 ze zm.)

[2] na mocy Rozporządzenia Ministra Zdrowia z 22 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego

[3] w przypadkach przewidzianych przez ustawę z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży

[4] Federacja na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny, 2019, Przemoc_instytucjonalna w Polsce. O systemowych naruszeniach praw reprodukcyjnych“, Warszawa.

[5] http://www.rejestrwad.pl/wrodzone-wady-rozwojowe

[6] Nadzór nad wykonaniem wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, H46-13 P. and S. v. Poland (Application No. 57375/08), CM/Del/Dec(2019)1340/H46-13,  https://search.coe.int/cm/Pages/result_details.aspx?ObjectID=090000168093755e