Jak postępować w razie odmowy antykoncepcji lub aborcji?

Prawo polskie* przewiduje zasadę swobodnego dostępu do antykoncepcji. Część środków jest dostępna wyłącznie na receptę, co oznacza, że pacjentki są zależne od lekarzy. Taka sytuacja sprzyja nadużyciom.

Broszura “Jak postępować…?” odnosi się do dwóch przypadków ograniczania dostępu do praw reprodukcyjnych:

  • odmowy wykonania aborcji,
  • oraz odmowy wystawienia recepty na antykoncepcję.

W publikacji znajdują się wskazówki na temat tego w jaki sposób postępować w tych dwóch, najczęściej występujących przypadkach,

Pobierz broszurę.

Pytania można kierować pod adres prawniczka@federa.org.pl lub/i  zespol_prawny@federa.org.pl oraz telefonicznie pod numerem telefonu 22 635 93 95.  Zespół Prawny Federacji zapewnia wsparcie prawne zarówno na poziomie wczesnej interwencji, jak i ewentualnego postępowania przed odpowiednimi instytucjami.

Jak postępować w przypadku odmowy wystawienia recepty na antykoncepcję?

Zależy to od powodu odmowy. Poniżej przedstawiony jest schemat działania opracowany na podstawie zgłaszanych do Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny przypadków. Indywidualne sytuacje mogą się różnić od opisanych. Dlatego na każdym etapie możliwa jest konsultacja prawna z Zespołem Prawnym Federacji na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny.

 

NA CO POWOŁUJE SIĘ LEKARZ/LEKARKA?

na względy medyczne

na tzw. klauzulę sumienia

nie podaje powodu

Lekarz może uznać, że zażywanie przez pacjentkę środków hormonalnych jest niewskazane w związku z jej stanem zdrowia – w oparciu o wyniki badań czy inne przesłanki. W takiej sytuacji jednak musi to być poparte określonymi argumentami o charakterze medycznym u tej konkretnej pacjentki, a nie ogólnym przekonaniem o szkodliwości środków hormonalnych.

 

Lekarz przed przepisaniem środków antykoncepcyjnych może zlecić badania kontrolne (np. krwi). Nie zawsze jest to

uzasadnione w konkretnym przypadku, w sytuacji zaś konieczności zażycia antykoncepcji doraźnej, może być powodowane faktyczną niechęcią wypisania recepty ze względu na okoliczności, które nie mają charakteru medycznego. Samego zlecania badań nie należy jednak traktować co do zasady jako odmowy. Naruszeniem jest

wyłącznie nieuzasadnione zlecanie badań. W takiej sytuacji należy postępować tak samo, jak w przypadku nieuzasadnionego zdaniem pacjentki stwierdzenia przeciwwskazań medycznych.

Wystawienie recepty na środki antykoncepcyjne co do zasady nie jest co do zasady świadczeniem, którego lekarz może odmówić na podstawie klauzuli sumienia, choć

w praktyce takie sytuacje mają miejsce bardzo często. Powołanie się na klauzulę sumienia może być wyrażone wprost (poprzez odwołanie się lekarza do SUMIENIA) lub nie wprost, na przykład poprzez określenie „ja nie wypisuję takich rzeczy” itp.

 

 

Jest to sytuacja, w której lekarz stwierdza przysłowiowe „nie, bo nie”, nie podając żadnego z powyższych powodów. Często zdarza się, że

Lekarz odmawia z powodu nieuzasadnionej niechęci do wypisywania recept na środki antykoncepcyjne i jest to sytuacja podobna do powołania się na klauzulę sumienia, ale bez powołania się na nią wprost. Lekarz nie ma prawa po prostu odmówić wystawienia recepty, jeśli nie wskaże względów o charakterze medycznym lub związanych ze swoim sumieniem (patrz wyżej). Należy tę sytuację traktować jako niedopuszczalną.

CO NALEŻY ZROBIĆ NIEZWŁOCZNIE?

Pacjentka powinna złożyć wniosek o natychmiastowe wydanie orzeczenia na temat stanu jej zdrowia, który zdaniem lekarza sprawia, że nie może stosować antykoncepcji i powoduje odmowę wystawienia recepty – orzeczenie ma być wydane na piśmie.

Wniosek może być złożony ustnie – w formie prośby do lekarza.

 

Jeśli lekarz odmówi sporządzenia takiego orzeczenia należy bezzwłocznie:

– złożyć na piśmie wniosek o wydanie takiego orzeczenia (wniosek powinien być zaadresowany na nazwisko lekarza, a jego wypłynięcie potwierdzone);

– poinformować o odmowie i złożonym wniosku przełożonego lekarza;

– poinformować Biuro Rzecznika Praw Pacjenta o tym, że lekarz nie odnotował w dokumentacji medycznej okoliczności medycznych, które jego zdaniem uniemożliwiają pacjentce korzystanie ze środków antykoncepcyjnych. Rzecznik może wszcząć procedurę interwencyjną o uzupełnienie dokumentacji medycznej.

 

Pacjentka może również wnioskować o konsultację z innym lekarzem specjalistą lub zwołanie konsylium lekarskiego, które rozstrzygnie o faktycznych przeciwwskazaniach

medycznych.

Pacjentka powinna złożyć wniosek o odnotowanie i uzasadnienie odmowy oraz jej powodu (czyli właśnie klauzuli sumienia) w dokumentacji medycznej.

 

Wniosek może być złożony ustnie – w formie

prośby do lekarza.

 

UWAGA:

Lekarz nie może z powodów sumienia odmówić wystawienia recepty na środki antykoncepcyjne. Jeśli jednak powołuje się na klauzulę sumienia,

należy postępować tak, aby lekarz wypełnił swoje obowiązki wynikające z przepisu o klauzuli sumienia, czyli uzasadnił i odnotował ten fakt w dokumentacji medycznej oraz powiadomił przełożonego na piśmie.

 

Nadal jednak ważne jest dążenie do tego, by lekarz poniósł konsekwencje nadużycia klauzuli sumienia nawet w sytuacji, gdy pacjentka otrzyma receptę u innego lekarza.

 

Pacjentka powinna:

– żądać od lekarza odmowy na piśmie,

– złożyć skargę do przełożonego lekarza bądź osoby kierującej daną placówką i prosić o natychmiastową interwencję,

– poinformować Biuro Rzecznika Praw Pacjenta o nadużyciu i prosić o interwencję w związku z odmową wykonania świadczenia.

DALSZE ŚRODKI PRAWNE

W przypadku wydania orzeczenia (przez lekarza lub konsylium) – sprzeciw do Rzecznika Praw Pacjenta.

UWAGA: prawo do sprzeciwu to środek szczególny. Można go złożyć wtedy, jeśli pacjentka nie zgadza się z treścią orzeczenia,

ale tylko w sytuacji, gdy ta treść powoduje, że nie zostaje jej udzielone świadczenie zdrowotne (tu: opinia o stanie zdrowia sprawia, że lekarz odmawia wypisania recepty na antykoncepcję).

W przypadku braku wydania orzeczenia – wniosek do Rzecznika Praw Pacjenta o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w związku z domniemanym naruszeniem praw pacjenta – prawa do dokumentacji medycznej, prawa do informacji oraz prawa do świadczeń zdrowotnych.

– wniosek do Rzecznika Odpowiedzialności

Zawodowej w związku z niewłaściwym wykonywaniem zawodu poprzez nadużycie klauzuli sumienia, który może skutkować postepowaniem przed sądem lekarskim;

– skarga do Rzecznika Praw Pacjenta –  wniosek o postepowanie wyjaśniające w związku z naruszeniem prawa do świadczeń zdrowotnych pacjentki;

– skarga do NFZ – w przypadku, gdy lekarz przyjmował w placówce zakontraktowanej w Narodowym Funduszu Zdrowia.

 

Wzory skarg dostępne na stronie www.federa.org.pl.

– wniosek do Rzecznika Odpowiedzialności

Zawodowej w związku z niewłaściwym

wykonywaniem zawodu poprzez nieuprawnioną

odmowę wykonania świadczenia zdrowotnego,

który może skutkować postepowaniem przed

sądem lekarskim,

– skarga do Rzecznika Praw Pacjenta – wniosek

o postepowanie wyjaśniające w związku

z naruszeniem prawa do świadczeń

zdrowotnych pacjentki.

 

Wzory skarg dostępne na stronie www.federa.org.pl.

Jak postępować w przypadku odmowy wykonania aborcji?

Aborcja to świadczenie gwarantowane finansowane ze środków publicznych i kontraktowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. 

Ta procedura medyczna może być wykonana wyłącznie w szpitalu, z wyjątkiem ciąży w wyniku czynu zabronionego, która może być terminowana w gabinecie lekarskim.

Terminacja ciąży – poradnik

 

Podobne artykuły